Preview: Rubenshuis presenteert nieuw Zelfportret van Rubens

Rubenshuis presenteert nieuw Zelfportret van Rubens

Het Rubenshuis in Antwerpen heeft er een blikvanger bij: een recent heropgedoken Zelfportret van Rubens. Geschilderd in Italië, gaat het om het vroegst bekende individuele zelfportret van Peter Paul Rubens (1577-1640), en het tweede in de vaste opstelling van het museum. Samen met vier andere nieuwe bruiklenen verrijkt dit werk de Antwerpse kunstenaarswoning.

Geruime tijd voert het Rubenshuis een zeer actief bruiklenenbeleid. Dankzij nauwe contacten met particuliere verzamelaars en musea kon het Rubenshuis de afgelopen jaren tal van topwerken aan het publiek tonen. Vandaag worden vijf nieuwe bruiklenen gepresenteerd, met werk van Rubens, Otto van Veen (1556-1629) en Titiaan (1485/90-1576). De belangrijkste aanwinst is een nieuw zelfportret van Rubens.

Visitekaartje van de jonge Rubens

Het nieuwe zelfportret is het vroegst bekende individuele zelfportret van Rubens. Het is een voorbereidende studie voor een zelfportret dat hij toevoegde aan zijn belangrijkste opdracht aan het hof van de Gonzaga in Mantua: de decoratie van de capella maggiore van de jezuïetenkerk in de Noord-Italiaanse stad.

Hoewel Rubens na zijn aankomst in Italië snel in dienst trad als hofschilder bij de Gonzaga’s, duurde het nog vier jaar voordat hij een echte grote opdracht kreeg. In 1604-1605 schilderde hij voor de jezuïetenkerk drie immense schilderijen: De familie Gonzaga in verering voor de Heilige Drievuldigheid, Het doopsel van Christus in de Jordaan en De transfiguratie. Rubens was zo vereerd met deze opdracht dat hij zichzelf een plaats gaf in de centrale voorstelling waarop de familie Gonzaga in verering voor de Heilige Drievuldigheid is afgebeeld. Door zijn eigen beeltenis erin op te nemen, vereeuwigde Rubens zich als maker van het schilderij. Deze ‘visuele handtekening’ is het eerste visitekaartje van de jonge Rubens.

In het begin van de negentiende eeuw werden de werken door de troepen van Napoleon uit de kerk verwijderd. Vandaag zijn ze verspreid over verschillende Europese musea. Het grote centrale doek is bovendien versneden, en slechts fragmentair en verminkt bewaard gebleven. Ook Rubens’ Zelfportret ging verloren. De voorstudie bleef echter bewaard en is nu het vijfde bekende individuele zelfportret van Rubens, en het tweede in de vaste opstelling van het Rubenshuis. Het voorbereidende zelfportret dook recent weer op en werd – na controverse in het verleden – door Ben van Beneden en Arnout Balis opnieuw aan Rubens toegewezen.

Portretten en bustekoppen

Ook Het portret van een jonge vrouw met een halsketting dateert uit Rubens’ Italiaanse periode. Het levendige portret toont een jonge vrouw met grote, intense bruine ogen en volle rode lippen. Waarschijnlijk schilderde hij haar omstreeks 1605-1606 in Genua. Het meest opvallende van het portret is de bravoure waarmee het – wellicht in minder dan een dag – werd geschilderd. De gelaatstrekken en expressie van de vrouw zijn subtiel weergegeven, terwijl haar kleding schetsmatig is opgezet. Zoals aan de randen is te zien, bleef het portret onafgewerkt. 

Van Titiaan – een van Rubens’ grote Italiaanse voorbeelden – is een laat portret van een hooggeplaatste Venetiaanse bevelhebber te zien. Vermoedelijk gaat het over Francesco Duodo, een sleutelfiguur in de Slag bij Lepanto (1571). De inzet van deze grote zeeslag tussen een christelijke alliantie en de Ottomaanse Turken was de controle over de Middellandse Zee.

Rubens’ busteportretten van de Romeinse keizers Vitellius (15-69 na Chr.) en Vespasianus (9-79 na Chr.) behoorden oorspronkelijk tot een reeks van twaalf. Waarschijnlijk waren ze onderdeel van de decoratie van Rubens’ huis, waar ze boven de nissen hingen in zijn beeldenmuseum. De schetsmatig aangebrachte verfstreken maken het onwaarschijnlijk dat de werken bedoeld waren voor de verkoop. Daarnaast suggereert de ovale vorm dat de meester ze schilderde voor een specifieke plek en doel.

Inname van Rome

Een ander Italiaans getint werk is dat van Otto van Veen, de belangrijkste leermeester van Rubens, namelijk De Inname van Rome. Van Veen, die zijn naam verlatijnste naar ‘Vaenius’, was een pictor doctus, een geleerde schilder met grote kennis van de antieke kunst en cultuur. De voorstelling toont de inname van Rome, gesymboliseerd door de gelijknamige godin die met haar handen op de rug de stad wordt uitgevoerd. Aan haar voeten is de wolvin afgebeeld die Romulus, de legendarische stichter van Rome, en Remus voedt, terwijl op de achtergrond een brandende stad is te zien.

Intense contacten met verzamelaars

De nieuwe bruiklenen zijn te zien vanaf 9 juni 2020 en liggen in de lijn van het bruiklenenbeleid dat het Rubenshuis sinds 2007 uitzet. Werken van grote, internationale namen als Rubens, Anthony van Dyck of Titiaan aankopen, is voor de meeste publieke musea al geruime tijd onbetaalbaar geworden. Een statische collectie is echter gedoemd om geleidelijk aan belangstelling in te boeten. Daarom werkt het Rubenshuis al bijna 15 jaar intensief samen met particuliere en openbare collecties in binnen- en buitenland. Schepen voor cultuur Nabilla Ait Daoud onderstreept het belang van dit beleid: “Met deze langdurige bruiklenen presenteert het Rubenshuis opnieuw een ontdekking aan het publiek en vult het tegelijkertijd de lacunes in de eigen collectie aan. Steeds meer verzamelaars kiezen er bewust voor om parels uit hun verzameling met het publiek te delen. Dankzij hun generositeit kan het Rubenshuis met beperkte budgetten toch blijven verrassen”.

Praktische informatie

  • Vanaf 9 juni 2020
  • Rubenshuis, Wapper 9-11, 2000 Antwerpen
    www.rubenshuis.be
  • Open van dinsdag tot en met zondag van 10 tot 17 uur. Laatste toegang om 16 uur. Gesloten op maandag, 1 november, 25 december en 1 januari.
  • Het Rubenshuis is voorlopig alleen toegankelijk voor bezoekers met een vooraf aangekocht ticket. Alle informatie over tickets en een veilig museumbezoek is te vinden op www.rubenshuis.be/nl/coronavirus.

Voor de pers: persbezoeken zijn welkom, gelieve steeds contact op te nemen om een afspraak te maken via nadia.devree@antwerpen.be

Rubenshuis wint prestigieuze ‘Europese Erfgoedprijs / Europa Nostra Award 2020’ voor gerestaureerde portiek en tuinpaviljoen

Rubenshuis wint prestigieuze ‘Europese Erfgoedprijs / Europa Nostra Award 2020’ voor gerestaureerde portiek en tuinpaviljoen

Italiaans tuinfeest met gigantisch eetbaar fruitstilleven in het Rubenshuis op 27 april

Italiaans tuinfeest met gigantisch eetbaar fruitstilleven in het Rubenshuis op 27 april

Rubenshuis viert gerestaureerde portiek en tuinpaviljoen met Italiaans tuinfeest

Rubenshuis viert gerestaureerde portiek en tuinpaviljoen met Italiaans tuinfeest

Restauratie portiek Rubenshuis vanaf 4 februari in laatste en cruciale fase

Restauratie portiek Rubenshuis vanaf 4 februari in laatste en cruciale fase

Rubenshuis toont met Kindermoord en Apostelkop Mattheüs twee meesterwerken van de jonge Rubens en Van Dyck tijdens Antwerpen Barok 2018

Rubenshuis toont met Kindermoord en Apostelkop Mattheüs twee meesterwerken van de jonge Rubens en Van Dyck tijdens Antwerpen Barok 2018

Rubenshuis - De meester leeft!

Rubenshuis - De meester leeft!

Rubenshuis viert terugkeer gerestaureerd Zelfportret met groot volksfeest op 21 april

Rubenshuis viert terugkeer gerestaureerd Zelfportret met groot volksfeest op 21 april

Rubenshuis viert op 21 april de terugkeer van Rubens' Zelfportret met groot feest

Rubenshuis viert op 21 april de terugkeer van Rubens' Zelfportret met groot feest

Een nieuw, spectaculair bruikleen voor het Rubenshuis: Titiaans onafgewerkte Portret van een dame en haar dochter

Een nieuw, spectaculair bruikleen voor het Rubenshuis: Titiaans onafgewerkte Portret van een dame en haar dochter

Rubenshuis verwelkomt Titiaan

Rubenshuis verwelkomt Titiaan

Rubenshuis presenteert David Bowie's Tintoretto

Rubenshuis presenteert David Bowie's Tintoretto

Rubenshuis verwelkomt David Bowie's Tintoretto

Rubenshuis verwelkomt David Bowie's Tintoretto

Contacteer ons
Nadia De Vree perscoördinator Musea en Erfgoed Antwerpen, Stad Antwerpen
Harlinde Pellens Communicatie Rubenshuis
Over Rubenshuis

In dit stadspaleis woont de briljante en veelzijdige kunstenaar Rubens met zijn gezin. Hier schildert hij met zijn collega’s en assistenten. Veel van zijn omvangrijke oeuvre ontstaat in dit huis, in hartje Antwerpen. Het museum heeft niet alleen een interessante collectie, maar toont ook hoe de meester leefde en werkte.

Het Rubenshuis in beeld.

Met de steun van:

Met de steun van Toerisme Vlaanderen