Uitzonderlijke Rubens-tekening met handgeschreven brief verworven voor het Rubenshuis

De Koning Boudewijnstichting kocht op de kunstbeurs TEFAF Maastricht een uitzonderlijk en zeldzaam werk van Peter Paul Rubens. Het gaat om een dubbelzijdig blad uit september 1607 met een eigenhandige tekening én een handgeschreven brief van de kunstenaar — een uiterst zeldzame combinatie. Rubens was toen in Rome.

Het Rubenshuis kan dit bijzondere werk van de hand van Vlaanderens beroemdste kunstenaar toevoegen aan zijn collectie, dankzij een langdurige bruikleen van de Koning Boudewijnstichting. Het is vanaf 19 mei 2026 te bewonderen in Rubens Experience, de interactieve tentoonstellingsruimte die sinds 2024 geopend is.

Rubens als virtuoze tekenaar én hertogelijk adviseur

Op de voorzijde schetste Rubens met grote spontaniteit drie mannen in klassieke gewaden. Waarschijnlijk zijn het studies voor apostelen. De tekening, met haar losse, trefzekere lijnvoering, is een bijzondere getuigenis van Rubens’ artistieke praktijk. De grillige, dikke inktlijnen bovenaan bracht hij waarschijnlijk aan toen hij eerst zijn pennenveer testte.

Op de achterzijde staat de kladversie van een brief van Rubens in het Italiaans. De brief is gericht aan collega-schilder Cristoforo Roncalli, ook il Pomarancio genoemd. De tekst getuigt van Rubens’ rol als bemiddelaar en adviseur in de artistieke netwerken van zijn tijd. Hij verwijst naar zijn en Roncalli’s opdrachtgeefster, de invloedrijke Eleonora de’ Medici, de hertogin van Mantua. Daar was Rubens tussen 1600 en 1608 hofschilder. ​

Kunsthistorisch belang en grote erfgoedwaarde

Autografe tekeningen en brieven van Rubens verschijnen tegenwoordig maar zelden op de kunstmarkt. Dit werk is des te meer bijzonder omdat het deze twee eigenhandige uitingen van de kunstenaar op één vel verenigt. Bovendien zijn bewaarde documenten uit zijn Italiaanse periode (1600–1608), een cruciale fase in Rubens’ artistieke ontwikkeling, zeer schaars. Samen vullen beide zijden dan ook een hiaat in onze kennis van Rubens’ artistieke en diplomatieke praktijk rond 1607, toen hij in Rome ook actief was als kunstadviseur.

Het blad geeft een intieme inkijk in Rubens’ creatieve proces, belicht zijn internationale netwerken en herinnert aan de belangrijke rol van vrouwelijke kunstmecenassen, zoals Eleonora de’ Medici, in de kunstproductie van de zeventiende eeuw. ​

Versterking van het Rubens-erfgoed in België

De aankoop brengt een belangrijk kunstwerk en document opnieuw naar België. Vandaag de dag bevindt zich slechts een beperkt aantal tekeningen van Rubens in Belgische openbare collecties. Voor het Rubenshuis betekent de verwerving van dit werk een aanzienlijke verrijking: het museum bezat tot op heden slechts twee eigenhandige tekeningen en tien brieven van Rubens, van een latere datum. Het nieuwe werk zal een sleutelrol spelen in de verdieping van onze kennis over Rubens’ vroege creatieve praktijk en zijn internationale netwerk.

Toekomstige presentatie en toegankelijkheid

Hoewel de historische kunstenaarswoning momenteel gesloten is voor renovatie, zal het brede publiek op korte termijn kennis kunnen maken met de tekening en de brief in Rubens Experience. Na de heropening van de kunstenaarswoning (ten vroegste 2030) krijgt het blad een prominente plaats in de vernieuwde museale opstelling, met bijzondere aandacht voor nieuwe perspectieven, zoals de rol van vrouwelijke opdrachtgevers in Rubens’ oeuvre. Het werk zal ook digitaal ontsloten worden, waardoor onderzoekers en kunstliefhebbers wereldwijd er toegang toe zullen hebben.

Over de rol van de Koning Boudewijnstichting

De Koning Boudewijnstichting zet zich met haar programma Erfgoed & Cultuur in om filantropie voor culturele, artistieke en erfgoedprojecten aan te moedigen en te faciliteren. Daarnaast helpt ze om topstukken en betekenisvolle werken uit het Belgisch cultureel erfgoed te behouden, te beschermen en publiek toegankelijk te maken. Via aankopen en schenkingen bracht de Stichting een waardevolle en diverse collectie samen van meer dan 29.000 objecten en 31 archieffondsen, die toevertrouwd is aan meer dan 100 musea en publieke instellingen in binnen- en buitenland. Op die manier zorgt de Stichting er, samen met haar partners (musea en instellingen), voor dat waardevol erfgoed bewaard blijft voor toekomstige generaties én toegankelijk is voor iedereen.

Peter Paul Rubens, Drie mannen in klassieke gewaden (recto), Kladbrief over een bestelling van een schilderij door Eleonora de’ Medici (verso), 1607, pen in bruine inkt op papier, 120 x 200 mm, Rubenshuis (langdurige bruikleen van de Koning Boudewijnstichting). ​

Praktisch

Beelden voor de pers zijn beschikbaar via de mediagalerij.

Headerbeeld: Peter Paul Rubens, Drie mannen in klassieke gewaden (recto), Kladbrief over een bestelling van een schilderij door Eleonora de’ Medici (verso), 1607, pen in bruine inkt op papier, 120 x 200 mm, Rubenshuis (langdurige bruikleen van de Koning Boudewijnstichting). ​